Πρακτική της Φαρμακευτικής Φροντίδας

Η αποτελεσματική και ασφαλής χρήση των φαρμάκων στους ασθενείς μπορεί να μειώσει σημαντικά τη νοσηρότητα και θνησιμότητα που οφείλονται στα φάρμακα και αυτό μπορεί να γίνει με την πρακτική της Φαρμακευτικής Φροντίδας.

Ευρήματα μελετών έδειξαν ότι 1 στις 6 εισαγωγές στο νοσοκομείο προκαλείται από κάποιο πρόβλημα που σχετίζεται με τα φάρμακα και το οποίο μπορεί να προληφθεί, 1 στις 4 νοσηλείες στο νοσοκομείο οφείλονται σε ένα φαρμακοθεραπευτικό πρόβλημα και η πλειονότητα των προβλημάτων αυτών μπορεί να προληφθεί, περίπου το 27% των ανεπιθύμητων ενεργειών στους ηλικιωμένους μπορούν να προβλεφθούν και φάρμακα με στενό θεραπευτικό δείκτη εμπλέκονται στο 1/3 των ανεπιθύμητων ενεργειών στα τμήματα επειγόντων των νοσοκομείων.

Σύμφωνα με τους Hepler and Strand (1990), η Φαρμακευτική Φροντίδα ορίζεται ως «η υπεύθυνη παροχή φαρμακοθεραπείας με σκοπό την επίτευξη καθορισμένων αποτελεσμάτων που βελτιώνουν ή διατηρούν την ποιότητα ζωής του ασθενούς».

Τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα είναι:

• Θεραπεία μιας ασθένειας,

• Εξάλειψη ή μείωση των συμπτωμάτων στον ασθενή,

• Διακοπή ή επιβράδυνση της διαδικασίας της ασθένειας και

• Πρόληψη μιας ασθένειας ή της συμπτωματολογίας της.

Η Φαρμακευτική Φροντίδα περιλαμβάνει τη διαδικασία μέσω της οποίας ο Φαρμακοποιός συνεργάζεται με έναν ασθενή και άλλους επαγγελματίες υγείας για το σχεδιασμό, την εφαρμογή και την παρακολούθηση ενός θεραπευτικού σχεδίου που θα παράγει καθορισμένα θεραπευτικά αποτελέσματα για τον ασθενή.

Πρακτική της Φαρμακευτικής Φροντίδας

Αποτελεί μία επαγγελματική πρακτική που ασκείται από κατάλληλα καταρτισμένους και πιστοποιημένους Φαρμακοποιούς με την παροχή υπηρεσιών διαχείρισης φαρμακοθεραπείας, θέτοντας ως κέντρο ενδιαφέροντος τον ασθενή.

Όπως κάθε επαγγελματική πρακτική, έτσι και η πρακτική της Φαρμακευτικής Φροντίδας χαρακτηρίζεται από:

1. Tην δημιουργική εφαρμογή των γνώσεων, δεξιοτήτων, ικανοτήτων και εμπειρίας του φαρμακοποιού μέσω μιας τυποποιημένης διαδικασίας,

2. Tην κοινή φιλοσοφία (κοινοί σκοποί και κανόνες) και

3. Tο σύστημα διαχείρισης.

Στόχοι και Διαδικασίες

Οι βασικοί στόχοι και διαδικασίες της Φαρμακευτικής Φροντίδας υφίστανται ανεξάρτητα από το περιβάλλον στο οποίο ασκείται αυτή.

Ο Φαρμακοποιός δεν είναι υποχρεωμένος να παρέχει υπηρεσίες Φαρμακευτικής Φροντίδας, παρέχει τις υπηρεσίες αυτές μόνο αν το επιθυμεί και βέβαια αν είναι πιστοποιημένος να το πράξει.

O ρόλος του Φαρμακοποιού που παρέχει υπηρεσίες Φαρμακευτικής Φροντίδας είναι πέρα από το ρόλο του απλού διανομέα φαρμάκων, πέρα από το ρόλο εκπαίδευσης και πληροφόρησης του ασθενούς και πέρα από την παροχή απλών συμβουλών σχετικά με τα φάρμακα.

Ο Φαρμακοποιός αναλαμβάνει την ευθύνη και τη δέσμευση για την αποτελεσματική και ασφαλή φαρμακοθεραπεία του ασθενούς.

Στη Φαρμακευτική Φροντίδα, ο ασθενής – και όχι το φαρμακευτικό προϊόν ή η συνταγή – αποτελεί την κύρια εστίαση των ενεργειών, των δεξιοτήτων, των γνώσεων, των αποφάσεων και των δράσεων του Φαρμακοποιού.

Έτσι, ο ρόλος του Φαρμακοποιού δεν είναι πλέον «φαρμακοκεντρικός» αλλά «ασθενοκεντρικός».

3 Βασικές Λειτουργίες της Φαρμακευτικής Φροντίδας

1. Αναγνώριση πιθανών και πραγματικών φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων,

2. Επίλυση πραγματικών φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων και

3. Πρόληψη φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων.

Τα Φαρμακοθεραπευτικά Προβλήματα

Είναι τα προβλήματα που βιώνουν οι ασθενείς που προκαλούνται από ένα φάρμακο ή μπορεί να σχετίζονται με ένα φάρμακο.

Τα φαρμακοθεραπευτικά προβλήματα συνεπάγονται πάντα τον ασθενή –όχι τη συνταγή– και δεν πρέπει να συγχέονται με τα λάθη κατά τη συνταγογράφηση ή τη χορήγηση των φαρμάκων (medication errors), ούτε με τα ιατρικά προβλήματα τα οποία σχετίζονται με τροποποιημένη φυσιολογία που οδηγεί σε κλινική ένδειξη βλάβης.

Η διάγνωση του ιατρικού προβλήματος είναι ευθύνη του ιατρού.

Τα φαρμακοθεραπευτικά προβλήματα κατατάσσονται σε 7 βασικές κατηγορίες ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενούς που σχετίζονται με τα φάρμακα.

7 Βασικά Φαρμακοθεραπευτικά Προβλήματα

1. Μη απαραίτητη φαρμακοθεραπεία,

2. Ανάγκη επικουρικής φαρμακοθεραπείας,

3. Αναποτελεσματικό φάρμακο,

4. Πολύ χαμηλή δοσολογία,

5. Ανεπιθύμητες ενέργειες,

6. Πολύ υψηλή δοσολογία και

7. Μη συμμόρφωση του ασθενούς.

Στάδιο 1

Εκτίμηση των αναγκών φαρμακευτικής αγωγής του ασθενούς και αναγνώριση των πραγματικών και δυνητικών φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων.

Για την αναγνώριση των αναγκών του ασθενούς και των φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων του θα πρέπει να αναπτυχθεί μεταξύ Φαρμακοποιού και ασθενούς μία αμφίδρομη επαγγελματική σχέση, μία θεραπευτική σχέση.

Απαιτείται ένας ιδιαίτερος χώρος στο Φαρμακείο για τη πραγματοποίηση αυτής της συνεδρίας με στόχο τη διασφάλιση της ιδιωτικότητας και της προστασίας των προσωπικών δεδομένων.

Η επαγγελματική σχέση Φαρμακοποιού και ασθενούς θα πρέπει να διέπεται από εμπιστοσύνη, κατανόηση, ενσυναίσθηση, αποδοχή, καλοσύνη και αμοιβαία λήψη αποφάσεων.

Οι ερωτήσεις του Φαρμακοποιού θα πρέπει να είναι ανοικτού τύπου (τι, πότε, γιατί,...) και ο ασθενής να περιγράφει μόνος την κατάστασή του.
Κατά τη συνεδρία συλλέγονται από τον ασθενή δημογραφικά και προσωπικά δεδομένα, καθώς και τα σημεία και συμπτώματα.

Γίνεται συνοπτικός έλεγχος των συστημάτων και οργάνων του σώματος, λαμβάνεται το φαρμακευτικό ιστορικό του ασθενούς, συλλέγονται άλλα δεδομένα (π.χ. εργαστηριακά ευρήματα) και δημιουργείται ένα οργανωμένο και συνοπτικό ηλεκτρονικό αρχείο για τον ασθενή.

Στάδιο 2

Ανάπτυξη ενός σχεδίου Φαρμακευτικής Φροντίδας για την επίλυση ή/και την πρόληψη των φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων.

Τα δεδομένα που συλλέχτηκαν αξιολογούνται για την αναγνώριση φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων, συζητούνται και τεκμηριώνονται με τη συμμετοχή του ασθενούς, ιεραρχούνται και επιλύονται τα σημαντικότερα από αυτά.

Όταν οι φαρμακοθεραπευτικές ανάγκες του ασθενούς δεν ικανοποιούνται, τότε υπάρχει πάντα κάποιο φαρμακοθεραπευτικό πρόβλημα.

Μετά την αναγνώριση των φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων, καθορίζονται θεραπευτικοί στόχοι για κάθε ένδειξη και χρησιμοποιούνται μετρήσιμα ευρήματα ή δείκτες για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και ασφάλειας της φαρμακοθεραπείας.

Οι θεραπευτικοί στόχοι συζητούνται με τον ασθενή και καθορίζεται το χρονοδιάγραμμα για την επίτευξή τους.

Στάδιο 3

Εφαρμογή του Σχεδίου Φαρμακευτικής Φροντίδας

Στη συνέχεια στο σχέδιο Φαρμακευτικής Φροντίδας καθορίζονται οι απαραίτητες παρεμβάσεις για την επίλυση ή την πρόληψη των φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων.

Εξετάζονται όλες οι κατάλληλες θεραπείες και επιλέγονται οι καλύτερες.

Η ανάπτυξη του σχεδίου Φαρμακευτικής Φροντίδας γίνεται σε συνεργασία με τον ασθενή, καθορίζεται το χρονοδιάγραμμα για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και όλες οι παρεμβάσεις τεκμηριώνονται και αναγράφονται στο ηλεκτρονικό αρχείο του ασθενούς.

Πρακτική της Φαρμακευτικής Φροντίδας

Στο σχέδιο Φαρμακευτικής Φροντίδας καθορίζονται επίσης οι κλινικές και εργαστηριακές παράμετροι για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και ασφάλειας της φαρμακοθεραπείας, καθορίζεται το χρονοδιάγραμμα για τη συλλογή των σχετικών πληροφοριών, αξιολογείται η παρακολούθηση και τεκμηριώνεται το χρονοδιάγραμμα της παρακολούθησης (follow-up).

Στάδιο 4

Αξιολόγηση και Αναθεώρηση του Σχεδίου Φαρμακευτικής Φροντίδας

Τέλος, αξιολογείται η επίτευξη ή μη της αποτελεσματικότητας και ασφάλειας της φαρμακοθεραπείας.

Αξιολογείται επίσης η συμμόρφωση του ασθενούς με το θεραπευτικό σχήμα και εάν κριθεί σκόπιμο αναθεωρείται το σχέδιο Φαρμακευτικής Φροντίδας.
Συνοψίζοντας

Η Φαρμακευτική Φροντίδα είναι μια επαγγελματική πρακτική για τη συστηματική και ολοκληρωμένη διαχείριση της φαρμακοθεραπείας.

Η φιλοσοφία της έχει ως κέντρο ενδιαφέροντος τον ασθενή.

Μεταξύ ασθενούς και Φαρμακοποιού αναπτύσσεται μια αμοιβαία επωφελής σχέση (win-win).

Η φαρμακευτική φροντίδα ολοκληρώνεται με την πρόληψη και την επίλυση των φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων του ασθενούς και τα οφέλη της φαρμακευτικής φροντίδας αφορούν:

• Τον ασθενή, με τη βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής του,

• Τον Φαρμακοποιό, με την ενίσχυση του κοινωνικού του κύρους και την ηθική και οικονομική ανταμοιβή του και

• Την κοινωνία, με τη μείωση της νοσηρότητας, της θνησιμότητας και του συνολικού κόστους υγειονομικής περίθαλψης.

Η Φαρμακευτική Φροντίδα αναδεικνύει τον κοινωνικό ρόλο του Φαρμακοποιού με την παροχή υπηρεσιών υγείας.

Ιωάννης Νιώπας, PhD, Ομότιμος Καθηγητςή Κλινικής Φαρμακευτικής και Φαρμακοκινητικής, Α.Π.Θ.

Κατεβάστε τώρα το Application!

Με την περιήγησή σας στο pharmamanage.gr αποδέχεστε την χρήση cookies.