Ο Ρόλος του Φαρμακοποιού στη Διαχείριση του Ασθενή με Άσθμα

Το Άσθμα σαν νόσος, είναι γνωστή από τον Ιπποκράτη (460-375 π.Χ.) με εντυπωσιακή αύξηση της συχνότητας παγκοσμίως και κυρίως στον “Δυτικό Κόσμο”.

Πάνω από το 10% των παιδιών πάσχει από άσθμα και περίπου 5-7% των ενηλίκων.

Χαρακτηρίζεται σαν μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος των αεραγωγών που εκδηλώνεται με κρίσεις λιγότερο ή περισσότερο συχνές.

Συγκαταλέγεται μεταξύ των συνδρόμων εκείνων, των οποίων ο ορισμός έχει κατά περιόδους υποστεί επανειλημμένες τροποποιήσεις.

Το άσθμα γενικά εκφράζεται με την ακόλουθη κατάταξη:

1. Αλλεργικό ή Ατοπικό Άσθμα

Αιτία στην οποία οφείλεται η εκδήλωση άσθματος σε 70-80% των ενηλίκων και 95% των παιδιών.

Η έκθεση σε ένα αλλεργιογόνο ενεργοποιεί τα Th2 λεμφοκύτταρα, επάγοντας ηωσινοφιλία και διέγερση των Β λεμφοκυττάρων.

Αυτό οδηγεί σε υψηλή παραγωγή IgE, προκαλώντας αποκοκκίωση των μαστοκυττάρων και απελευθέρωση φλεγμονωδών μεσολαβητών (ισταμίνη, λευκοτριένια, κυτοκίνες, προσταγλανδίνες).

Η υψηλή και χρόνια απελευθέρωση διαφόρων μεσολαβητών της φλεγμονής μπορεί να προκαλέσει βρογχοσυστολή, η οποία φαίνεται να είναι η κύρια αιτία απόφραξης των αεραγωγών και υπεραντιδραστικότητα των αεραγωγών σε διάφορα ερεθίσματα, προκαλώντας υπερέκκριση βλέννας, με συνέπειες στην αναπνευστική λειτουργία.

2. Ιδιοσυστασιακό ή μη Ατοπικό Άσθμα

3. Άσθμα Μεικτής Αιτιολογίας

Η ανορθόδοξη διαχείριση της παθολογίας του άσθματος, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα της ζωής του ασθενή.

management of parients with asthma


Το Άσθμα σε 5 Ερωτήσεις

1. Ποιά είναι τα Συμπτώματα:

Κλινικά συμπτώματα του άσθματος εκδηλώνονται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια της εμφάνισης των κρίσεων, τα οποία αντιστοιχούν σε ένα επεισόδιο βρογχικής απόφραξης περισσότερο ή λιγότερο σημαντικής.

Το κύριο σύμπτωμα είναι η δύσπνοια που συνδέεται με ένα ερεθιστικό βήχα, σφίξιμο στο στήθος και συριγμό.

• Η κρίση μπορεί να είναι εξαρχής οξεία, συνδυάζοντας όλα αυτά τα παραπάνω συμπτώματα.

• Σε μερικούς ασθενείς (κυρίως παιδιά) ο ξηρός βήχας, κυρίως το βράδυ ή κατά τη διάρκεια της άσκησης, μπορεί να είναι το μόνο ορατό σύμπτωμα.

• Σε ειδικές περιπτώσεις, εκδηλώσεις ρινίτιδας ή φαγούρα στο πάνω μέρος του στήθους ή του λαιμού μπορεί να είναι ο προάγγελος της κρίσης.

2. Ποιοί είναι οι Παράγωντες Κυνδίνου:

Οι ακριβείς αιτίες της φλεγμονής δεν είναι πλήρως γνωστές, αλλά είναι γνωστοί διάφοροι επιδημιολογικοί παράγοντες κινδύνου:

• Η ύπαρξη προσωπικού ατοπικού εδάφους. Αυτό το χαρακτηριστικό είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας κινδύνου, ιδιαίτερα στα παιδιά.

Υπάρχει μια πιθανή σύνδεση μεταξύ της ύπαρξης της ατοπικής δερματίτιδας, της αλλεργικής ρινίτιδας και της εκδήλωσης του άσθματος.

Πολλοί συγγραφείς θεωρούν την αλλεργική ρινίτιδα και το άσθμα ως δύο εκφράσεις της ίδιας νόσου.

• Γενετική προδιάθεση π.χ η ύπαρξη ενός ατόμου με άσθμα ή ενός ενισχυμένου ατοπικού εδάφους στην οικογένεια.

• Η έκθεση σε ερεθιστικούς παράγοντες : καπνό , χημικές ουσίες , αλεύρι , χρώματα , ή ρύπους αέρα.

• Η έκθεση σε υψηλά αλλεργιογόνα σωματίδια: τα ακάρεα της σκόνης, η γύρη, τρίχωμα κατοικίδιων ζώων, μούχλα.

• Τα πρόωρα βρέφη φαίνεται να εκδηλώνουν συχνότερα άσθμα σε σύγκριση με τα παιδιά που γεννήθηκαν κανονικά.

• Ορμονικοί παράγοντες : η όψιμη έναρξη του άσθματος είναι πιο συχνή σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση.

Ορισμένοι παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν μια κρίση άσθματος είναι:

• Η έκθεση σε ερεθιστικές ουσίες ή αλλεργιογόνα σωματίδια.

• Η σωματική άσκηση.

• Ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος.

• Ιατρογενείς παράγοντες συνδεδεμένοι με τα ΜΣΑΦ, σαλικυλικά, ή β-αναστολείς.

3. Ποιά είναι η Διάγνωση:

Η διάγνωση προτείνεται στη φάση εξασθένησης της κρίσης.

Ο γιατρός προχωρά στην εξέταση (αναζητά την αιτιολογία του βήχα, της δυσκολίας στην αναπνοή και το συριγμό ).

Η επιβεβαίωση της διάγνωσης, η διευκρίνιση σοβαρότητας της νόσου και η αξιολόγηση του βαθμού απόφραξης των αεροφόρων οδών, γίνεται με το Τεστ πνευμονικής λειτουργίας (ΕΑΑ, μη επεμβατική εξέταση).

Η εξέταση περιλαμβάνει την εμφύσηση μέσα σε ένα σωλήνα, που αποτελεί μέρος ενός οργάνου που ονομάζεται σπιρόμετρο.

Αυτό μπορεί να μετρήσει τον όγκο των πνευμόνων, καθώς και τη ροή του αέρα μέσα και έξω από τους πνεύμονες.

Η φαρμακοδυναμική επίτευξη του τεστ είναι πολύ σημαντική, διότι οι αποφρακτικές διαταραχές σε ασθενείς με άσθμα είναι αναστρέψιμες μετά από την εισπνοή της του κατάλληλου θεραπευτικού σχήματος.

4. Με ποιές Ασθένειες δεν Πρέπει να Συγχέεται το Άσθμα:

• Απόφραξη από ξένο σώμα: η ύπαρξη συριγμού είναι ένα πολύ κοινό σύμπτωμα κατά τη διάρκεια μιας κρίσης άσθματος, αλλά αν εμφανίζεται χωρίς ιατρικό ιστορικό, πρέπει να αποκλεισθεί η απόφραξη από ξένο σώμα (ειδικά εάν ο ασθενής είναι νέος).

• Η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), έχει επίσης πολλά κοινά χαρακτηριστικά με το άσθμα και συχνά συγχέονται οι δύο παθολογικές καταστάσεις.

Η ΧΑΠ διακρίνεται από ένα διαφορετικό κλινικό πλαίσιο (ηλικιωμένους ασθενείς, καπνιστές, κλπ..) και ειδικότερα από την απουσία αναστρέψιμης αποφρακτικής διαταραχής του αναπνευστικού αερισμού και μετά από την θεραπευτική αγωγή.

• Σε νεαρά παιδιά, η εκδήλωση αναπνευστικής βρογχιολίτιδας με συχνότερη αιτία τον συγκυτιακό ιό, έχει μια σχεδόν πανομοιότυπη κλινική εικόνα με εκείνη του άσθματος.

Η διαφοροποίηση της διάγνωσης γίνεται με την επανάληψη των συμπτωμάτων (υπέρ του άσθματος).

•Μερικές άλλες σπανιότερες ασθένειες όπως η κυστική ίνωση (βλεννογλοιοείδωση) που μπορεί να παρουσιάσει συμπτώματα κοινά με αυτά του άσθματος.

6. Ποιές μπορεί να είναι οι Επιπλοκές:

• Η εμφάνιση άσθματος οξείας μορφής είναι η κύρια επιπλοκή (ασυνήθιστα σοβαρή κρίση ταχέως εξελισσόμενη, με δυσκολία στην ομιλία και βήχα, αναποτελεσματικότητα των θεραπευτικών σχημάτων ).

Αυτή η κλινική κατάσταση απαιτεί οξυγονοθεραπεία και παρεντερική χορήγηση βρογχοδιασταλτικών και κορτικοστεροειδών.

• Ο σχηματισμός βυσμάτων βλέννας, μπορεί να είναι υπεύθυνος για την απόφραξη του αερισμού των πνευμόνων σε ορισμένες περιοχές και μπορούν να προκαλέσουν πνευμονική ατελεκτασία.

• Σπάνια, μια κρίση άσθματος μπορεί να περιπλέκεται από πνευμοθώρακα, με έκχυση αέρα στην κοιλότητα του υπεζωκότα ή πνευμομεσοθωράκιο με συλλογή αέρα, λόγω ρήξης στην εμφυσηματική φυσαλίδα του πνεύμονα.

• Μια τελευταία γνωστή και σοβαρή επιπλοκή είναι η οξεία πνευμονική καρδία, με αποτέλεσμα την αύξηση της δεξιάς κοιλίας, συνέπεια αντίστασης στην εκτίναξη.

• Όλες αυτές οι επιπλοκές είναι σοβαρές και απαιτούν άμεση ιατρική φροντίδα.

Θεραπευτικές Στρατηγικές

Φαρμακολογική Συμβατική Προσέγγιση

Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι φαρμάκων για τη θεραπεία του άσθματος:

♦ Φάρμακα ελέγχου για την πρόληψη των επεισοδίων.

♦ Φάρμακα ταχείας ανακούφισης για χρήση στη διάρκεια των επεισοδίων.

Τα φάρμακα ελέγχου σχετίζονται με την ήπια μορφή άσθματος και είναι:

Τα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή, προλαμβάνουν τα συμπτώματα αποτρέποντας τη διόγκωση των αεραγωγών και σχετίζονται κυρίως με την αντιφλεγμονώδη δράση.

Χορηγούνται με εισπνοή , έτσι ώστε να φθάσουν στις περιοχές που επηρεάζονται άμεσα από τη φλεγμονή.

♦ Οι εισπνεόμενοι β-αγωνιστές, χρησιμοποιούνται γενικά μαζί με ένα εισπνεόμενο στεροειδές φάρμακο.

Άλλα φάρμακα ελέγχου που μπορούν να χρησιμοποιηθούν είναι:

♦ Αναστολείς λευκοτριενίων.

♦ Ομαλιζουμάμπη, που αποκλείει τα μονοπάτια του ανοσολογικού συστήματος που πυροδοτούν τα συμπτώματα άσθματος.

♦ Χρωμογλυκικό νάτριο ή νεδοκρομίλη νατριούχος.

♦ Αμινοφυλλίνη ή θεοφυλλίνη (χρησιμοποιείται σπάνια πλέον).

Τα φάρμακα γρήγορης ανακούφισης περιλαμβάνουν:

♦ Βρογχοδιαστολείς βραχείας δράσης, εισπνεόμενα (σαλβουταμόλη, επινεφρίνη). Ανήκουν στους β2 αγωνιστές βραχείας δράσης (β- μιμητικά). Βελτιώνουν τη βρογχική ροή αέρος και επεκτείνουν τους εναέριους διαδρόμους αυξάνοντας την ικανότητα αναπνοής των ασθενών προς αποφυγή και του βροχοσπασμού. Με τη χρήση τους ως αναβολικά από τους αθλητές, κατατάχθηκαν στις απαγορευμένες ουσίες.

♦ Σε επεισόδιο άσθματος που δεν αποδράμει, μπορούν να χορηγηθούν ταυτόχρονα και στεροειδή από του στόματος.

management of patients with asthma (2/2)

Εναλλακτική Θεραπευτική Προσέγγιση

Οι ασθενείς με βρογχικό άσθμα συχνά κάνουν χρήση μη συμβατικών θεραπειών που μπορούν να βοηθήσουν στην μείωση της σοβαρότητας και της συχνότητας των κρίσεων.

Μεταξύ των μεθόδων που χρησιμοποιούνται πιο συχνά είναι:

• Η ομοιοπαθητική (Antimonium tartaricum 5 CH, Aralia racemosa 5 CH, Arsenicum album 15 CH)

• Η φυτοθεραπεία ( ginko biloba,Camelia sinensis, Thè Cofea Arabica, Ribes nigrum, Coleus forskohlii, Canoderma lucidum, Rosmarino)

• Η αρωματοθεραπεία(αιθέρια έλαια Hyssop, Myrtle, Niaouly)

• Τα ανθοΐάματα Bach( Agrimony, Rock water, Star of Bethlehem)

• Ο βελονισμός

• Τεχνικές αναπνοής και χαλάρωσης (yoga, για παράδειγμα)

• Η ρεφλεξολογία

Οι ασθενείς που υποβάλλονται σε αυτές τις θεραπείες, συχνά αναφέρουν βελτίωση των συμπτωμάτων, ή λένε ότι είναι ικανοποιημένοι, από την σχέση που εγκαθιδρύθηκε με τον θεραπευτή.

Είναι πάντα καλό όμως να είναι προσεκτικοί και να ακολουθούν προσεκτικά τις συμβουλές ενός ειδικού, έτσι ώστε να μην υπάρξει αλληλεπίδραση με αρνητικό τρόπο, με τυχόν συμβατική θεραπεία.

Η Επικοινωνία με τον Πελάτη

Περίπτωση Ασθενή στο Φαρμακείο

Η Χριστίνα, μητέρα του 16χρονου Nίκου:

" Το άσθμα ξεκίνησε με βρογχιολίτιδα και ασθματική βρογχίτιδα, όταν ο Νίκος ήταν 8 ετών. Είχε κρίσεις την άνοιξη, λόγω της γύρης.

Ήταν συχνές τη νύχτα και αυτό με ανησυχούσε. Πάλευε για να αναπνεύσει και ένιωθε ένα κάψιμο στο πνεύμονα τη στιγμή που η κρίση ήταν στο κορύφωμά της.

Η συνήθης φαρμακευτική αγωγή δεν είχε αποτέλεσμα. Τον μεταφέραμε στο τμήμα έκτακτης ανάγκης του νοσοκομείου και νοσηλεύτηκε για 5 ημέρες.

Η κατάστασή του ήταν πραγματικά ανησυχητική επειδή δεν βελτιώθηκε γρήγορα.

Κάναμε εγγραφή σε μια ιστοσελίδα προειδοποίησης ύπαρξης γύρης για να προσπαθήσει να αποτρέψει τις κρίσεις μέσω της ενημέρωσης."

Το Άσθμα από την Πλευρά του Ασθενή

Το άσθμα είναι μια ιδιαίτερα σοβαρή πηγή ανησυχίας για τον ασθενή και την οικογένειά του.

Οι ασθενείς τείνουν στην εσωστρέφεια. Το κακώς ελεγχόμενο άσθμα μπορεί να γίνει αιτία κοινωνικής απομόνωσης, απουσίας από την εργασία και το σχολείο για τους νεώτερους.

Ο θεραπευτικός στόχος είναι να εξασφαλιστεί ο επαρκής έλεγχος του άσθματος, με την πρόληψη σοβαρών κρίσεων, τη μείωση των χρόνιων συμπτωμάτων μεταξύ των επεισοδίων, ώστε να μπορεί ο ασθενής να διατηρήσει την κοινωνική δραστηριότητα του και να έχει εν γένει μια καλύτερη ποιότητα ζωής.

Ο Ρόλος του Φαρμακοποιού στη Διαχείριση του Ασθενή

• Ο αποκλεισμός των προαναφερθέντων παραγόντων ενεργοποίησης της παθολογίας (αλλεργιογόνων, έντονη άσκηση, κακές διατροφικές συνήθειες και ανορθόδοξη στάση ζωής εν γένει).

• Αξιολόγηση παρουσίας ρινίτιδας, παραρρινοκολπίτιδας και γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης.

• Εκτίμηση ενδεχομένως της διακοπής φαρμάκων που μπορούν να συντελέσουν στην γέννηση της κρίσης (ΜΣΑΦ, β-αποκλειστές, ανεξάρτητα από τη μορφή της δοσολογίας, ανάλογα των προσταγλανδινών, αντιβηχικά).

• Η συμμόρφωση του ασθενή στη θεραπεία και το follow up που έχει καθορίσει ο θεράπων γιατρός του.

• Η διαχείριση ελέγχου απόδοσης του θεραπευτικού σχήματος, στην οποία ο φαρμακοποιός θα μπορούσε να έχει ενεργό ρόλο, συνδράμοντας στην επαρκή πληροφόρηση του γιατρού και την επικοινωνία γενικά του ασθενή με τις δημόσιες δομές διαχείρισης της παθολογίας του άσθματος.

• Αξιολόγηση εναλλακτικών θεραπειών που μπορούν να συνδράμουν στην πρόληψη και αντιμετώπιση της παθολογίας του άσθματος, ιδιαίτερα της ήπιας μορφής του.

Καταλαβαίνουμε ότι ο επαγγελματισμός και η επιστημοσύνη του φαρμακοποιού, τόσο στην συμμόρφωση του ασθενή στο θεραπευτικό σχήμα, τον έλεγχο απόδοσης του και την ενημέρωση του θεράποντος ιατρού, αλλά και η συμβουλή υγείας σε περιπτώσεις ελεύθερης πώλησης (ΜΗΣΥΦΑ, εναλλακτικά θεραπευτικά σχήματα), μπορούν να αποτελέσουν ένα όργανο περεταίρω αξιοποίησης στα χέρια όλων των επαγγελματιών υγείας που χειρίζονται τον ασθματικό ασθενή.

ΣΟΦΙΑ ΤΣΑΛΟΥΧΙΔΟΥ, Φαρμακοποιός

Κατεβάστε τώρα το Application!

Με την περιήγησή σας στο pharmamanage.gr αποδέχεστε την χρήση cookies.