Η Συμμόρφωση Ασθενών στη Φαρμακευτική Αγωγή: Μια Πρόκληση στις Υπηρεσίες Υγείας

Κάθε ιατρική σύσταση αποβλέπει στην επίτευξη συγκεκριμένων επιθυμητών αποτελεσμάτων για την ψυχο-σωματική υγεία των ασθενών με απώτερο στόχο τη βέλτιστη διαχείριση διαφόρων παθολογικών καταστάσεων.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα συχνά δεν είναι τα αναμενόμενα, καθώς οι ασθενείς δεν συμμορφώνονται πάντα στην ενδεικνυόμενη θεραπεία.

Ποια τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει ο φαρμακοποιός για να επιτύχει μια καλή συμμόρφωση;

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας μόνο το 50% των χρόνιων ασθενών ακολουθούν πιστά τη θεραπεία τους στον Δυτικό Κόσμο.

Όλοι οι παίκτες της αγοράς υγείας έχουν ένα σημαντικό ρόλο να παίξουν για να βελτιώσουν αυτό το ποσοστό, ιδιαίτερα μάλιστα ο φαρμακοποιός που βρίσκεται πιο κοντά στους ασθενείς.

Εννοιολογικός Προσδιορισμός

Ως συμμόρφωση των ασθενών στη θεραπευτική αγωγή προσδιορίζεται ο βαθμός στον οποίο η συμπεριφορά των ασθενών συμβαδίζει με τις αντίστοιχες κάθε φορά ιατρικές συστάσεις.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η φαρμακευτική συμμόρφωση συνδέεται άρρηκτα με τη λήψη του σωστού φαρμακευτικού σκευάσματος, την κατάλληλη στιγμή, στην απαιτούμενη δόση και για το χρονικό διάστημα που συστήνει ο εκάστοτε θεράπων ιατρός.

Συμμόρφωση Ασθενών

Το γεγονός της μη τήρησης των ιατρικών συστάσεων είχε ήδη αναγνωρισθεί από τον Ιπποκράτη, ο οποίος προειδοποιούσε τους θεραπευτές-ιατρούς για την ενδεχόμενη απειθαρχία των ασθενών τους.

Μολονότι κατά καιρούς χρησιμοποιήθηκαν παραπλήσιοι όροι, με στόχο την εξάλειψη επαγωγικών συμπερασμάτων για υποταγή του ασθενούς στις παραγγελίες ιατρού, τον πλέον διαδεδομένο όρο μέχρι σήμερα συνιστά η «συμμόρφωση», η οποία δεν περιορίζεται στενά στη συστηνόμενη φαρμακευτική αγωγή, αλλά εμπλέκει και τη διατροφή, την άσκηση, και το ολοκληρωμένο πλαίσιο τρόπου ζωής του ατόμου.

Παράγοντες που Διαμορφώνουν την Ελλιπή Συμμόρφωση στη Θεραπεία

Η μη σωστή τήρηση της φαρμακευτικής αγωγής από μέρους των ασθενών έχει συσχετιστεί με πολύπλοκες φαρμακευτικές αγωγές και πολυφαρμακία.

Εκτός όμως, από το μεγάλο αριθμό των χορηγουμένων φαρμάκων, επιπλέον παράγοντες που επηρεάζουν τη συμμόρφωση στην αγωγή περιλαμβάνουν, συχνές αλλαγές στις φαρμακευτικές αγωγές, καθώς και γνωστική (π.χ. άνοια) και λειτουργική δυσλειτουργία του ατόμου υπό θεραπεία (π.χ. μειωμένη ικανότητα όρασης).

Η τήρηση ενός θεραπευτικού πλάνου αποτελεί μια συνεχή και δυναμική διαδικασία η οποία επηρεάζεται και από επιμέρους παράγοντες, όπως:

• Κοινωνικο-οικονομικοί παράγοντες (φύλο, κοινωνικό status, οικονομική ευχέρεια, τόπος διαμονής).

• Παράγοντες σχετικοί με τη νόσο (φύση νόσου, σοβαρότητα συμπτωμάτων, προκληθείς βαθμός δυσλειτουργίας, διάρκεια).

• Παράμετροι σχετικοί με τη θεραπεία (ορθή και επαρκής πληροφόρηση, περιπλοκότητα θεραπείας, αμεσότητα επίτευξης επιθυμητών αποτελεσμάτων, πιθανές προηγηθείσες αποτυχίες στην ίδια θεραπεία ή εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών).

• Παράγοντες που σχετίζονται με το σύστημα υγείας (σχέση ασθενούς-παρόχου υγείας, προσβασιμότητα, εναλλακτικές).

• Παράγοντες που αφορούν τον ίδιο τον ασθενή (γνώση φύσης νόσου, προσέγγιση θεραπείας, προσδοκίες για τα αποτελέσματα, στάση ζωής).

Επιπτώσεις του Φαινομένου

Η μειωμένη τήρηση της αγωγής αυξάνει τις πιθανότητες για εξέλιξη της νόσου, αποτυχία της θεραπείας, νοσηλεία και εμφάνιση ανεπιθύμητων φαρμακευτικών ενεργειών (adverse drug events-ADEs), το σύνολο των οποίων είναι δυνητικά απειλητικά για τη ζωή.

Με τη σειρά τους, οι ίδιες οι ανεπιθύμητες ενέργειες και αλληλεπιδράσεις των χορηγουμένων φαρμακευτικών σκευασμάτων, στο πλαίσιο ενός φαύλου κύκλου, δύνανται να δράσουν ως ανασταλτικός παράγοντας στη συμμόρφωση του ασθενούς στο προτεινόμενο θεραπευτικό σχήμα.

Με τον τρόπο αυτό, η μη συμμόρφωση με τη θεραπευτική αγωγή συνεπάγεται ανεπάρκεια ή αποτυχία της ιατρικής παρέμβασης με επιζήμιες συνέπειες, τόσο στην υγεία του ασθενούς, όσο και στην αξιολόγηση της ικανότητας και επάρκειας της ιατρικής παρέμβασης.

Πέρα από τις δυσοίωνες για την υγεία επιπτώσεις που ενδέχεται να έχει η στάση αυτή των ασθενών ως προς τη θεραπευτική αγωγή, το φαινόμενο φαίνεται να επηρεάζει και τα οικονομικά της υγείας, διαταράσσοντας τους δείκτες κόστους-αποδοτικότητας των ιατρο-φαρμακευτικών παρεμβάσεων.

Η Πρόκληση της Συμμόρφωσης: Μια Υπηρεσία Υγείας

Η εποικοδομητική, εξατομικευμένη θεραπευτική εκπαίδευση και επιμόρφωση του ασθενή πάνω στην ασθένεια του, δύναται να αποτελέσει για τους επαγγελματίες υγείας μια ενδιαφέρουσα λύση για το πρόβλημα.

Η δημιουργία προγραμμάτων συμμόρφωσης συνιστά πατερναλιστική συμπεριφορά που δεν οδηγεί μόνο σε απλή μεταφορά γνώσης από την πλευρά των υγειονομικών, αλλά και σε δημιουργία κινήτρων, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τα συναισθήματα, τις προσδοκίες και τις πεποιθήσεις του ασθενή.

Η προώθηση της ενεργούς συμμετοχής του ασθενή στη διαδικασία περίθαλψής του, ενδυναμώνει τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο μερών και αναπτύσσει μια πραγματική, μοναδική σχέση μεταξύ ασθενή και παρόχου υγείας που υποστηρίζει την πιστότητα στην αγωγή.

Προκειμένου να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, ο φαρμακοποιός χρειάζεται να αφιερώνει χρόνο σε κάθε ασθενή ξεχωριστά, με σκοπό να διερευνήσει, αρχικά και με διακριτικότητα, τι γνωρίζει ο ασθενής σχετικά με την πάθηση και τη θεραπεία του, καθώς οι ασθενείς συχνά, είτε δεν γνωρίζουν πράγματι όλα τα δεδομένα της πάθησης τους, είτε αρνούνται, υποσυνείδητα ή συνειδητά, ότι υφίσταται πρόβλημα υγείας.

Συμμόρφωση Ασθενών

Στο σημείο αυτό ο πάροχος υγείας θα πρέπει να εξηγήσει στον ασθενή χρησιμοποιώντας λιτό λεξιλόγιο, ώστε να απαλύνει όσο γίνεται την κατάσταση και να μεταδώσει μια καλή γνώση της πάθησης του, αλλά και της πιθανής εξέλιξής της.

Στη συνέχεια πρέπει να επιχειρηθεί η επεξήγηση της συνταγής και του ρόλου του κάθε φαρμάκου στην αγωγή, εκπαιδεύοντας τον ασθενή στην ορθή χορήγηση τους και ενημερώνοντάς τον για τις τυχόν ανεπιθύμητες ενέργειες και τον τρόπο αποφυγής τους ή αντιμετώπισής τους.

Επίσης ιδιαίτερης σημασίας είναι οι συμβουλές για τυχόν αναγκαίες αλλαγές συνηθειών ζωής και διατροφής, καθώς και η ενημέρωση για τους κινδύνους σε περίπτωση μη τήρησης του προτεινόμενου φαρμακευτικού σχήματος.

Συνεπώς, σε κάθε εκτέλεση της συνταγής ο Φαρμακοποιός διαδραματίζει σπουδαίο ενεργό ρόλο στην επικοινωνία του με τον ασθενή.

Ο διάλογος, η προσεκτική ακρόαση και οι ερωτήσεις ανοικτού τύπου, είναι πολύ σημαντικά βήματα για τη συμμόρφωση στη θεραπεία.

Η στιγμή της ανανέωσης μιας συνταγής συνιστά επίσης μια καλή ευκαιρία διερεύνησης της εκτίμησης του ασθενή για την εξέλιξη και το αποτέλεσμα της θεραπείας του και κατ’ επέκταση τη συμμόρφωσή του στην προτεινόμενη θεραπεία.

Άλλωστε οι ανάγκες της εποχής επιτάσσουν τη μετατροπή του φαρμακείου του σήμερα, από ένα μοντέλο απλής διάθεσης φαρμάκων, σε πάροχο υπηρεσιών. Η ενεργός εκτέλεση της συνταγής και η προσπάθεια συμμόρφωσης στη θεραπεία, συγκαταλέγονται μέσα σε αυτή την έννοια της υπηρεσίας. Και είναι αυτή η υπηρεσία που θα δημιουργήσει πλούτο, μέσα από ένα αυξανόμενο και πιστό πελατολόγιο.

Σύγχρονα Βοηθήματα στη Συμμόρφωση

Σε πολλές χώρες της Ευρώπης, απαραίτητο βοήθημα στη συμμόρφωση αποτελεί η ηλεκτρονική θήκη χαπιών, η οποία διαθέτει εφευρετικές προσθήκες ειδικών χαρακτηριστικών που υπενθυμίζουν την ενδεδειγμένη ώρα χορήγησης, ειδοποιούν για τυχόν παράλειψη δόσης, ενώ παράλληλα είναι εξοπλισμένη με μεγάλη οθόνη για εύκολη ανάγνωση και κουτί που κλειδώνει κατά τις ώρες της μη χορήγησης.

Ορισμένες από αυτές τις έξυπνες συσκευές δύνανται να προσαρτηθούν στη πόρτα του ψυγείου με ένα μαγνήτη στο πίσω μέρος, στο λαιμό, στη ζώνη ή ακόμα και στο ρολόι χειρός με δόνηση.

Το πλέον πρόσφατο έξυπνο ηλεκτρονικό κουτί χαπιών ετοιμάζεται και παρέχεται από τον Φαρμακοποιό, ο οποίος, αποδίδοντας ένα μοναδικό κάθε φορά barcode, εξασφαλίζει την ασφάλεια των ασθενών και την ιχνηλασιμότητα της θεραπείας.

Τεχνικά, η συσκευή συνιστά ένα μικροελεγκτή.

Ηχητικές ή οπτικές ειδοποιήσεις ενημερώνουν τον ασθενή για την ώρα λήψης των φαρμάκων τους, ενώ φωτεινή ένδειξη προσδιορίζει και το πλαίσιο (την κυψελίδα) μέσα στον κουτί, στο οποίο βρίσκεται το σχετικό χάπι.

Κάθε τέτοιο πλαίσιο διαθέτει μια γλωττίδα, η οποία καταγράφει τις πληροφορίες σχετικά με την λήψη και τις κοινοποιεί στον φαρμακοποιό που παρακολουθεί τον ασθενή μέσω 4G.

Με τον τρόπο αυτό, ο Φαρμακοποιός σε συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό εποπτεύουν εξ’ αποστάσεως την καλή συμμόρφωση του ασθενούς στη θεραπεία.

Σε περίπτωση διαφαινομένου λάθους στη λήψη, ο Φαρμακοποιός προβαίνει σε επικοινωνία με τον ασθενή, ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια του δευτέρου, ή σε περίπτωση αδυναμίας επικοινωνίας μαζί του, με τους συγγενείς ή τον θεράποντα ιατρό του.

Για τη μέγιστη εκμετάλλευσή τους προς όφελος των ασθενών, τα νέα αυτά εργαλεία προϋποθέτουν ένα νέο «οικοσύστημα», με κύριο ζητούμενο τη βέλτιστη σύζευξη μεταξύ των διαφόρων παρόχων υγείας, επικεντρωμένου στην υπηρεσία του ασθενή και στις συστηματικές μεθόδους παρακολούθησης της τήρησης της θεραπείας του.

Ελπινίκη Μπισκανάκη, Φαρμακοποιός, ΓΝΑ Ιπποκράτειο, MSc Διοίκηση Υπηρεσιών και Μονάδων Υγείας, Frederick University of Cyprus

Κατεβάστε τώρα το Application!

Με την περιήγησή σας στο pharmamanage.gr αποδέχεστε την χρήση cookies.