Πρώτες Βοήθειες στο Φαρμακείο

Ο φαρμακοποιός καλείται να αντιμετωπίσει ολοένα και περισσότερες και πιο ποικίλες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ενώ δεν κατέχει συχνά την κατάλληλη εκπαίδευση.

Είναι καίριας σημασίας επομένως, να αποκτήσει τη δεξιότητα να αναγνωρίζει το ιατρικό πρόβλημα, να αξιολογεί το ιατρικό επείγον και να αντιμετωπίζει την κατάσταση με επαγγελματισμό και ενσυναίσθηση, και σύμφωνα πάντα με τις γνώσεις και τα μέσα που διαθέτει.

Με τον όρο «πρώτες βοήθειες» εννοείται η άμεση και προσωρινή φροντίδα που παρέχεται στο άτομο για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, μέχρι την μεταφορά του σε νοσοκομείο.

Απώτερος σκοπός της διαδικασίας είναι η διατήρηση της ζωής, η πρόληψη της επιδείνωσης της κατάστασης και η ανακούφιση από τον πόνο. 

Πρώτες Βοήθειες στο Φαρμακείο

Οι πρώτες βοήθειες είναι οι πρώτες ενέργειες που λαμβάνουν χώρα στον τόπο του ατυχήματος με οποιαδήποτε πρόχειρα μέσα διατίθενται, με σκοπό να σωθεί η ζωή του θύματος, να ανακουφιστεί ο πόνος του και να προληφθεί τυχόν επιδείνωση της κατάστασής του.

Η άσκηση των πρώτων βοηθειών διαπνέεται από τη βιοηθική αρχή της Ευεργεσίας και αποτελεί πράξη φιλανθρωπίας και αγάπης προς τον συνάνθρωπο.

1η Περίπτωση: Θωρακικοί Πόνοι

Έμφραγμα του μυοκαρδίου

Αντιστοιχεί σε νέκρωση καρδιακών μυών που ακολουθούν συχνά μιαν αιφνίδια απόφραξη στεφανιαίας αρτηρίας, έπειτα από ρήξη αθηρωματικής πλάκας και δημιουργία θρόμβου.

Η πρόγνωση εξαρτάται από την προσβληθείσα περιοχή , καθώς και από την ταχύτητα απόφραξης.

Η συμπτωματολογία περιλαμβάνει έντονο συσφυκτικό οπισθοστερνικό πόνο με αντανακλάσεις, ο οποίος συχνά συνοδεύεται με αναπνευστική δυσκολία, εφίδρωση και ναυτία, ακόμη και εμετό.

Ο πόνος στην περίπτωση των διαβητικών και των ηλικιωμένων ασθενών μπορεί να απουσιάζει.

Σε κάθε περίπτωση, ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα είναι αναγκαίο για την επιβεβαίωση της διάγνωσης.

Στηθάγχη

Οφείλεται στη στένωση των στεφανιαίων αγγείων, λόγω της παρουσίας αθηρωματικής πλάκας.

Η ποσότητα του αίματος δεν επαρκεί για την αιμάτωση τμήματος του μυοκαρδίου κυρίως όταν η καρδιά έχει αυξημένες ανάγκες (αυξημένη σωματική δραστηριότητα).

Στις περιπτώσεις αυτές ο ασθενής αισθάνεται θωρακικό πόνο παρόμοιο με αυτόν του εμφράγματος, ο οποίος συνήθως ανταποκρίνεται στη χρήση νιτρώδων.

Σε περίπτωση μη ανταπόκρισης, κρίνεται απαραίτητη η κλήση ιατρικής βοήθειας.

Πνευμονική εμβολή

Αποτελεί επιπλοκή της εν τω βάθη φλεβικής θρόμβωσης.

Έπεται μετακίνησης φλεβικού θρόμβου προερχομένου από τα κάτω άκρα, προς μια πνευμονική αρτηρία.

Οι καταστάσεις με κίνδυνο φλεβικής θρόμβωσης κάτω άκρων περιλαμβάνουν άτομα χειρουργημένα, κλινήρη, εγκυμονούσες, άτομα που πραγματοποιούν μακρινά αεροπορικά ταξίδια (άνω των 6 ωρών).

Η πνευμονική εμβολή γίνεται αισθητή με πόνο ξαφνικό και έντονο (αναφέρεται «ως γρονθοκόπημα»), ενώ λιγότερο συχνά παρουσιάζεται πυρετός και βήχας με μικρή αιμόπτυση, δύσπνοια που αυξάνεται με την προσπάθεια και συγκοπή.

Πρώτες βοήθειες

Κάθε θωρακικός πόνος θα πρέπει να θεωρείται κώδωνας κινδύνου για στεφανιαία νόσο μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου.

• Το άτομο θα πρέπει να τίθεται σε κατάσταση ηρεμίας, καθιστό κατά προτίμηση στο έδαφος, προς αποφυγή πτώσης, και να κληθεί να περιγράψει τον πόνο και να απαντήσει στις ακόλουθες 5 ερωτήσεις:

"Είναι η πρώτη φορά που σας συμβαίνει;"

"Πόση ώρα αισθάνεστε τον πόνο αυτό;"

"Τι ηλικία έχετε;"

"Έχετε ποτέ νοσηλευτεί για αυτόν τον πόνο;"

"Ακολουθείτε κάποια θεραπευτική αγωγή;"

• Αναζητείστε σημεία όπως έντονη ωχρότητα (ειδικά στο επίπεδο των βλεννογόνων), εφίδρωση, ναυτία, έμετο, δύσπνοια.

• Μετρήστε τις σταθερές, αναπνευστική συχνότητα, καρδιακή συχνότητα και αρτηριακή πίεση.

• Επικοινωνήστε με το Κέντρο Αμέσου Βοηθείας (ΕΚΑΒ), επιβλέποντας αδιαλείπτως τον ασθενή.

• Αναμένοντας ιατρική βοήθεια, πιθανολογείται να χρειαστεί η θέση του ασθενή υπό οξυγόνο (9 lt/min) και, σε περίπτωση ανακοπής της καρδιακής λειτουργίας, η εφαρμογή καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης (ΚΑΡ.Π.Α.) με τη βοήθεια αυτομάτου εξωτερικού απινιδωτή.

2η Περίπτωση: Υπογλυκαιμία

Η υπογλυκαιμία αν και εκδηλώνεται με πανομοιότυπο συχνά τρόπο σε συγκεκριμένο πρόσωπο, ωστόσο τα διακριτικά της σημεία ποικίλλουν μεταξύ διαφορετικών ατόμων.

Στην παραγωγή αδρεναλίνης οφείλονται τα σημεία εφίδρωσης, ωχρότητας, ταχυκαρδίας, τρόμου, πείνας, παραισθησίας, άγχους, ενώ η έλλειψη γλυκόζης σε επίπεδο νευρικού συστήματος προκαλεί εξασθένιση, χασμουρητό, ζάλη, δυσκολία στην ομιλία, πονοκέφαλο, επιθετικότητα, θολή όραση.

Στο διαβήτη τύπου Ι η υπογλυκαιμία οφείλεται σε χορήγηση λανθασμένης δόσης ινσουλίνης, σε διαιτητικά λάθη (αργοπορημένο γεύμα ή φτωχό σε υδατάνθρακες), σε εξαντλητική φυσική δραστηριότητα, σε αλκοόλ ή σε υπογλυκαιμικά φάρμακα (ασπιρίνη σε υψηλές δόσεις, φλουοξετίνη, τραμαδόλη, κτλ).

Στο διαβήτη τύπου II με pos θεραπεία, η υπογλυκαιμία προέρχεται από τη χρήση σουλφοναμιδών και ρεπαγλινίδης, πλήττοντας ιδιαίτερα ηλικιωμένους και άτομα με νεφρική ανεπάρκεια, ή ακόμα έπεται πολλαπλούς λήψης υπογλυκαιμικών φαρμακευτικών σκευασμάτων, αλκοόλ, βαριάς σωματικής άσκησης ή/και διατροφικών κενών.

Σε μη διαβητικά άτομα η υπογλυκαιμία απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση (φαρμακευτική θεραπεία, καρκίνος, αλκοολισμός, ηπατοκυτταρική ανεπάρκεια).

diabetes

Πρώτες Βοήθειες

Αν ο ασθενής έχει τις αισθήσεις του, θα πρέπει να αυτό-διαχειριστεί την υπογλυκαιμία του, λαμβάνοντας το ισοδύναμο 15 γραμμαρίων υδατανθράκων υψηλού γλυκαιμικού δείκτη, ήτοι 3 κουταλάκια του γλυκού ζάχαρη (1κουταλάκι/20 kg για παιδί), ή 150 ml σόδα ή χυμό φρούτων, ή 15 ml μέλι ή μαρμελάδα.

Προκειμένου να πραγματοποιηθεί η γλυκαιμική ρύθμιση, οι τροφές αυτές θα πρέπει να καταναλωθούν μόνες και να ελεγχθεί η γλυκαιμία σε 20’.

Η πιθανότητα υποτροπής επιβάλλει τη λήψη γεύματος αμέσως μετά.

Προτείνεται κατανάλωση 15 ως 20 γραμμαρίων υδατανθράκων χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη, όπως μια φέτα 30 γραμμαρίων ψωμί, 3 μπισκότα, 1 φρούτο ή 2-3 τετράγωνα μαύρης σοκολάτας.

Στην περίπτωση που ο ασθενής είναι αναίσθητος ή παρουσιάζει αδυναμία κατάποσης, συστήνεται η τοποθέτησή του σε θέση ανάνηψης και η χορήγησή του γλυκογόνου υποδορίως εις αναμονή ιατρικής επέμβασης.

Το γλυκογόνο δρα αυξάνοντας την ηπατική γλυκογονόλυση, μειώνει τη γλυκογένεση αναστέλλει τη γλυκόλυση και διεγείρει γλυκονεογένεση.

Η χορήγησή του περιορίζεται σε ινσουλινοεξαρτώμενους ασθενείς.

Εάν στο τέλος των επομένων 10 λεπτών ο ασθενής ανακτήσει τις αισθήσεις του και δύναται να καταπιεί, ακολουθείται χορήγηση 15 g ζάχαρης, ώστε να αποφευχθεί τυχόν υποτροπή.

Στην αντίθετη περίπτωση, απαιτείται χορήγηση γλυκογόνου ενδομυϊκώς.

3η Περίπτωση: Κρίση άσθματος

Η κρίση άσθματος χαρακτηρίζεται από δυσφορία και δυσχερή αναπνοή με συριγμό και βήχα, και αδυναμία του ατόμου για άρθρωση πλήρους λόγου (επικοινωνία με μονήρεις λέξεις ή συλλαβές).

Σε παρατεταμένες περιπτώσεις κρίσης είναι πιθανή η εφίδρωση και κυάνωση, ειδικά των χειλιών, καθώς επίσης και η απώλεια συνείδησης, ακολουθούμενη από αναπνευστική ανακοπή και κατόπιν καρδιακή.

Πρώτες βοήθειες

• Τοποθετείστε το άτομο σε καθιστή θέση, καθησυχάστε το, βοηθείστε το να λάβει 5-6 ψεκασμούς από το βρογχοδιασταλτικό ταχείας δράσης του και απευθύνετέ του τις εξής ερωτήσεις: "Πόσο διαρκεί αυτή η κρίση;", "Έχετε ποτέ νοσηλευτεί λόγω κρίσης άσθματος ή δύσπνοιας;".

• Ελέγξτε την αναπνευστική συχνότητα του ασθενούς 2’ μετά τη χρήση του φαρμάκου.

• Σε περίπτωση μη βελτίωσης, καλέστε ιατρική βοήθεια και επαναλάβετε τη χορήγηση βρογχοδιασταλτικού.

• Αναμένοντας ιατρική βοήθεια, πιθανολογείται να χρειαστεί η θέση του ασθενή υπό οξυγόνο (9 lt/min).

4η Περίπτωση: Δηλητηριάσεις

Ως δηλητήριο ορίζεται κάθε ουσία που εισερχόμενη στον οργανισμό με οποιοδήποτε τρόπο, δύναται να προκαλέσει βλάβη της υγείας ή και θάνατο.

Η βαρύτητα της δηλητηρίασης είναι χρονο-εξαρτώμενη (χρόνος παραμονής της ουσίας στον οργανισμό), δοσο-εξαρτώμενη (ποσότητα εισερχομένου δηλητηρίου), ενώ επίσης εξαρτάται από το είδος και την τοξικότητα του δηλητηρίου (π.χ. διεγερτικά-κατασταλτικά), τον τυχόν εθισμό στην τοξική ουσία και το άδειο ή γεμάτο στομάχι.

Δηλητηρίαση από φάρμακα

Οι κατηγορίες των φαρμάκων που ευθύνονται συχνότερα για δηλητηριάσεις συνοψίζονται σε αναλγητικές και ψυχότροπες ουσίες.

Αναλγητικά

Παρακεταμόλη: Η παρακεταμόλη έχει ενοχοποιηθεί για εκούσιες και ακούσιες δηλητηριάσεις, οι οποίες οφείλονται σε θεραπευτικό σφάλμα όσον αφορά σε βρέφη και νήπια, ενώ σε ενήλικες υπεύθυνη είναι η μία υπερβολική δόση ή οι επαναλαμβανόμενες σε σύντομα διαστήματα δόσεις κανονικής δοσολογίας.

Η τοξική δόση παρακεταμόλης αξιολογείται σε 200 mg/kg για παιδιά κάτω των 6 ετών, και 150 mg/kg για μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες.

Η δε δηλητηρίαση υπάρχει περίπτωση να παραμένει ασυμπτωματική μέχρι 2-3 μέρες μετά την κατάποση.

Ωστόσο, λόγω της υψηλής ηπατικής τοξικότητας, κάθε υποψία δηλητηρίασης από παρακεταμόλη απαιτεί την άμεση κλήση του Κέντρου Δηλητηριάσεων.

Οπιοειδή: Μια υπερβολική δόση των συγκεκριμένων παυσίπονων ή αντιβηχικών (κωδεΐνη, τραμαδόλη, δεξτρομετορφάνη) με κατασταλτική δράση δύναται να επιφέρει, ανάλογα με την ποσότητα πρόσληψης, υπνηλία, υπόταση, άπνοια και κώμα.

Ο κίνδυνος αναπνευστικής ανακοπής απαιτεί, από οποιαδήποτε υποψία δηλητηρίασης από οπιοειδή, να αντιμετωπιστεί με άμεση ιατρική φροντίδα.

Ψυχότροπα

Βενζοδιαζεπίνες (BDZ): Μεταξύ των ψυχοτρόπων ουσιών, οι BDZ και παρόμοια (zolpidem, zopiclone) είναι οι πιο συχνά εμπλεκόμενες στην εκούσια δηλητηρίαση.

Σε περίπτωση οξείας δηλητηρίασης οι συνέπειες κυμαίνονται από υπνηλία έως υποτονικό κώμα (σε μεγάλες δόσεις), με κίνδυνο θανάτου από εισπνοή αναγωγών, όταν δεν έχει τεθεί ο ασθενής σε θέση ανάνηψης.

SSRIs: Μεταξύ των αντικαταθλιπτικών, οι πολύ συχνά συνταγογραφούμενοι εκλεκτικοί αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (citalopram, fluoxetine, paroxetine, sertraline), σε υψηλές δόσεις, παρουσιάζουν καρδιακή και νευρολογική τοξικότητα συγκρίσιμη με εκείνη των τρικυκλικών αντικαταθλιπτικών.

Δηλητηρίαση από είδη οικιακής χρήσης

Οι δηλητηριάσεις αυτού του είδους οφείλονται ως επί το πλείστον σε ατυχήματα και αφορούν παιδιά έως 3 ετών.

Συμπεριλαμβάνουν κατάποση απορρυπαντικών και σαπουνιών, καυστικών καθαριστικών (αντιδιαβρωτικά, καθαριστικά φούρνου και σωληνώσεων, χλωρίνη, κ.α.), διαλυτών και παραγώγων πετρελαίου (τριχλωροαιθυλένιο, ακετόνη, διαλυτικά χρωμάτων, κ.α.) και καλλυντικών (κρέμες, μακιγιάζ, βερνίκια, περιποίησης μωρού, κ.α.).

Η δηλητηρίαση αναλόγως του είδους δύναται να είναι ασυμπτωματική, ερεθιστική ή/και καυστική για τις βλεννογόνους του πεπτικού και να προκαλέσει γαστραλγία, ναυτία, έμετο, αναπνευστική δυσχέρεια και πνευμονοπάθειες.

Πρώτες βοήθειες

• Όποια και εάν είναι η πηγή της δηλητηρίασης, αν το θύμα

-δεν έχει τις αισθήσεις του, τοποθετήστε το σε θέση ανάνηψης,

-παρουσιάζει τάσεις υπνηλίας, προσπαθήστε να το διατηρήσετε ξύπνιο,

-παρουσιάζει δυσκολία στην αναπνοή, τοποθετήστε το σε ημι-καθιστή θέση.

• Καλέστε το Κέντρο Δηλητηριάσεων (166), παρέχετε τις απαραίτητες πληροφορίες που θα σας ζητηθούν σχετικά με το περιστατικό (φύλο, ηλικία, βάρος, ύψος, ιατρικό ιστορικό, τρέχουσα κατάσταση, είδος και ποσότητα ουσίας, χρόνος που μεσολάβησε) και ακολουθήστε πιστά τις οδηγίες.

• Μην προκαλείτε εμετό.

Ο εμετός θα προκαλέσει δεύτερη δίοδο του δηλητηρίου από τον οισοφάγο, με κίνδυνο βλάβης, εάν είναι διαβρωτικό, ή κίνδυνο εισρόφησης, σε περίπτωση ελλιπούς συνείδησης του θύματος.

• Μην χορηγείτε τίποτα, και ιδιαίτερα γάλα, του οποίου τα υψηλής περιεκτικότητας λιπαρά δύνανται να επιταχύνουν τη μετάβαση του δηλητηρίου στο αίμα.

Ελπινίκη Μπισκανάκη, Φαρμακοποιός ΓΝΑ Ιπποκράτειο, MSc(c) Διοίκηση Υπηρεσιών και Μονάδων Υγείας, Frederick University of Cyprus

Κατεβάστε τώρα το Application!

Με την περιήγησή σας στο pharmamanage.gr αποδέχεστε την χρήση cookies.